Yuzsuzluk

Bazi insanlardaki yuzsuzlugu gorunce agzim acik kaliyor.  Ben mi hep “acaba ayip olur mu?” diye dusunerek adim attigim icin salagim, onlar mi dusuncesizce taleplerde bulunduklari icin bir “yuh!”u hak ediyorlar bilemiyorum.  Isteyenin bir yuzu kara… diyerek nereye kadar?

Bu isyanima sebep olan kisileri tanimiyorum, ama olayi anlatayim.  Annem ve babam buradalar yazmistim.  Sayili gun geciyor, donus gunleri yaklasirken buradan Turkiye’ye goturmek istedikleri seyleri de aliyoruz yavas yavas.  En populer sey glucosamine/chondroitin ikilisinin kapsulleri, eklemler icin.  Annem kendisi kullanimi icin oldugu gibi komsusunun ismarladiklarini da aldi.  Sonra, efendime soyleyeyim, 4 yasindaki yegenim, biricik torun icin ivir zivir aliniyor, pantolon, elbise, ayakkabi vs.  Abim de “hazir Amerika’dan gelen var” deyip ufak tefek bir seyler ismarlamis, amazon’da wish list yap ben alirim dedim.  Yine ufaklik icin bir lego seti ve vitaminler var.  Buraya kadar her sey normal.

Ben Turkiye’ye gelmeden once bunu haber alan es dost arada bir seyler getirmemi rica ederler.  Monk dvd seti getirmistim bir kere, veya hassas cilt icin bir takim kozmetik, oluyor boyle.  Eger bu alisverisleri yapacak vaktim varsa, valizde de yerim varsa hic sorun degil.  Valizdeki yer yoklugu yuzunden bir iki kez malesef demisligim de vardir tabii, kusura bakmadiklarini saniyorum.  Sonucta es dost, mumkun oldugunca alip getiriyorsun, hic olmadi gorusmeye vesile oluyor.

Bu seferki agzimi acik birakan olayin kahramanlari ise abimin is arkadaslari.  Bu kisileri ben de tanimiyorum, annemler de tanimiyor.  Hani abimin esinin bizim de tanidigimiz arkadaslari var, soz konusu kahramanlarimiz onlar olsa belki bu kadar sasirmayacagim.  Abim dedi ki, “bizim arkadaslarin da istedigi bazi seyler var, ekledim wish list’e”.  “Iyi” dedim “bakayim.”  Bir baktim, listden asagi indikce cenem daha da dustu.  “Yuuuhhh!” dedim, tekrar tekrar baktim “yanlis mi goruyorum?” diyerek.  Listede abimlerin kendileri icin istedigi toplam 5 kalem urun varken, bu eleman 20 tane falan urun ekletmis.  Abimin dedigine gore bu da eksiltilmis bir listeymis, aslina daha fazlaymis da azaltmis.  Burada para mesele degil, sonucta o parayi abim onlardan alacak, o yuzden bu alisverise verilen para konusunda bize giren cikan yok.  Mesele verilen “zahmet”in miktari.

Listeye bakiyorum, “yuh be!”ler “ayip yaaa!”lar dokuluyor dilimden.  Mesela 4lu sony sarj edilebilir pil koymus.  Turkiye’de sarj edilebilir pil piyasasi nedir bilmiyorum ama ne kadar pahali olabilir Allah askina bu piller, yani tanimadigin insanlara bunlari alin yuklenin gelin dedirtecek kadar bir fiyat farki  olabilir mi?  Sonra bir dudak nemlendirici var, hangi kozmetik firmasiydi unuttum, ama oyle lukus bir sey degil Dior mior gibi.  Yani su nemlendirici rujun fiyati Turkiye’de ne kadar pahali olabilir?  Sonra vitaminler vitaminler.  Bir vitamin dukkanina gidip her raftan bir seyleri sepete atmakla esdeger o eklenenler.  Her biri de 120lik 180lik kutular, amazon.com fotograflari kucuk gorunuyor olabilir ama buyuk kutular aslinda, bunlardan 10 tanesi bir araya gelince bayagi yer tutar.  Toner, goz alti kremi, temizlik sutu, primer falan gibi cilt urunleri var, 2 tane parfum var.  abi strawberrynet.com denen bir seyden  haberiniz yok mu sizin ya?

Abime bayagi cikistim, “ya bu ne yuzsuzluk, ne bicim is bu, ayip denen seyi gectim, bunlari alip annemlere yuklemek istemiyorum” falan diye soylendim.  Acikcasi onda da suc var, arkadasina “hayir!” diyebilmeliydi.  Biz bu konudaki hosnutsuzlugumuzu ifade ettigimizde bile “gidip soyleyeyim getiremeyecekler diyeyim” demedi, “soz verdik bir kere” dedi.  Ben bu kisileri tanimiyorum ve annemlerin bile kim olduklarindan haberleri olmadigina gore abimle arkadasliklari cok samimi olamaz.  Boyle bir talebin rica degil yuzsuzluk olarak nitelendirilmesine sebep olan sey de o samimiyet eksikligi.  Ne yani, cocuk annemler amerika’ya kardesimi gormeye gittiler deyince hemen atlayip 20 kalemlik alisveris listesi mi ismarliyorsun?  Hic zahmet olur diye dusunmeden “gormemisin tanidiginin bilmemnesi amerika’ya gitmis tutmus amazon.com’u oldugu gibi ismarlamis”a varan bir acgozlu yagmaci yaklasimina girmeden once bir oturup dusundun mu?  Alisveris manyakliginin da bir siniri olmali.

Ve bir de listeye daha detayli baktigimda gozlerimin yuvalarindan firlamasini saglayan seyi gordum.  Yine ufak bir vitamin kutusu gibi gorunuyor fotografinda, ama isminden anladigimca kas yapmak icin kullanilan protein tozlarindandi.  Benim bu kas yapmayla falan hic isim olmadi da, vitamin dukkanlarinda falan goruyorum bunlarin kutularini ve gordugum kutular da boyle DANA gibi kutular. “Ulan?” dedim, gittim urunun detayli tanitimina baktim.  Harbiden de o dana gibi kutulardanmis, neredeyse 2.5 kilo!  Bunu o listeye koyarken boyutundan ve agirligindan haberdar olmadiklarini, o fotografa kandiklarini dusunmek istiyorum.  Zaten 23 kilo mu ne agirlik limiti var ucuslarda, birisine tek kalemde 2.5 kiloluk protein tozu ismarlanir mi yahu?  Ben anlamadim bu isi vallahi, ama abime soyledim, bu protein tozunu unutsunlar, onu kesinlikle almiyorum dedim.  Almayi ve annemlere yuklemeyi hic istemedigim baska bir sey de netbooklari icin canta, yilan derisine benzer ciks bir sey.  Abi, Turkiye’de yok mu bilgisayar cantasi ya?  Ne kadar pahali olabilir?  Artiz bir seye koymayiverin bilgisayarinizi, “stil” sahibi olmak istiyorsaniz da odeyin kargosunu gumrugunuzu oyle olun, ne tanimadiginiz insanlara yukluyorsunuz?

Tabii bir de su var: Amazon.com’da urunlere bakip “ayy bu cok ucuzmusss, vayy bu da cok ucuzmusss, ay sundaki indirime bakkkk” deyip her seyi almaya kalkana cahil derim.  Ha, evet, amazon’da olsun baska internet sitelerinde olsun, ucuz seyler, firsatlar yakalamak mumkun ama bazi seylere de dikkat etmek lazim.

1. Fiyatlara vergi dahil degil!  Federal sistemin bir getirisi olarak eger urunu satan sirket baska bir eyaletteyse satis vergisi eklenmeyebiliyor, ama bazi urunlerde de o vergi ekleniyor.  En kotu ihtimalle benim eyalet vergilerimi hesaplarken “su online alisveriste odemem gereken x kadar vergiyi odememistim, buyrun burada oduyorum sevgili eyaletim” demem gerekiyor.  O gordugunuz fiyat urunun asil fiyati degil yani, kdv gibi fiyata dahil edilmiyor vergiler burada. Etti mi sana x*(1+8.5%) fiyat?

2. Kargo da orada gordugun fiyata dahil degil sekerim.  Eger liste yapip elimize tutusturmak yerine zahmet edip alisveris sepetine ekleyip ismarladiklarinin asil maliyetine baksaydin, en ucuzunu bulacagim diye degisik degisik vitamin/kozmetik dukkanlarindan ismarladigin o vitaminlerin, bakim urunlerinin her birine ayri ayri kargo parasi odemen gerektigini gorecektin.  3 dolara o dudak nemlendiricisini aldigini saniyorsun da ona verilecek kargo 3 dolardan fazla bile olabilir, bir kontrol ettin mi?  Ha evet, bunlari annemlere yukleyerek uluslararasi kargo ve belki gumruk vergisinden yirttin ama benim evime gelmesi icin de bir kargo parasi odenecek.  Satici sirketten satici sirkete degisiyor fiyatlar.  Belki 10 dolarlik urunu 7ye satip 5 dolar kargo ekleyip yine bellerini dogrultuyorlar sirketler, var oyleleri.  Cunku rakiplerden 1 dolar daha ucuz diye senin urununu sepete ativeriyor aklievveller!

2.a. En azindan urunleri ayni dukkandan alaydin, bir kutuda gelirlerdi, daha ucuz olurdu kargo.  Amazon.com’dan satin aldiginiz urunlerin sadece bir kisminin amazon’un kendisinden geldigini biliyor miydiniz?  The vitamin shoppe, hatta tulumba.com gibi bilmemkac tane dukkan da urunlerini amazon ustunden satiyor.  Bu dukkan bilgisi, kargo fiyatlandimalari da urunun sayfasinda yaziyor.  Bakmazsan goremiyorsun tabii.  Amazon’da 25dolardan fazla alisveris yaparsan zaten kargo bedava oluyor, bende amazon prime var 2 gunluk bedava kargo olayi, ama tabii oradan buradan toplarsan bu firsatlardan yararlanamiyorsun.  1 dolar ucuza alacagim derken…

3. Bayat numaralar bunlar ama bayatlamis, son kullanma tarihi yaklasmis urunleri elden cikarmak icin cilgin indirimler yapilmasi bilinen bir numara.  O 50 dolarlik protein tozunu neden 5 dolara satiyorlar diye bir sorar insan kendinie degil mi?  Ha bu bir oyuncak, bir canta (yani son kullanma suresi olmayan bir sey) olsa anlarim cilginca ustune atlamani da, protein tozuydu, vitamindi hatta kozmetik urunleriydi… bunlarin bir omru var.  Hic “bozuk” parfum koklamadiniz mi, iyyy.

Daha incelikleri de vardir isin, simdi daha fazla dusunup yazasim yok.  Henuz ismarlamadim bu elemanin ismarladiklarini.  Abime git bu vergi ve kargo olayini bir soyle de ona gore karar versinler dedim, bu yuzsuzlukle “aa ama bizim o masraflardan haberimiz yoktu, bilseydik ismarlamazdik” deyip vermezlik bile edebileceklerini dusunuyorum.  Diger yandan da bunca seyi nasil goturecek annemler onu dusunuyorum.  Bizimkiler gayet compact gelmisler, birer orta boy valiz o kadar (kassan carry on diye alabilecegin boydalar).  Kendi giysileri var, benim icin getirdikleri ivir zivirdan bosalan yere de yegenim ve kendileri icin aldiklarini koysalar baska bir seye yer kalmayacak ki zaten?  Siz siz olun, sirf yurtdisinda yasiyor/ yurtdisina gitti diye tanidiginiz tanimadiginiz insanlardan sacma taleplerde bulunmayin, samimiyetinize gore bir siniri var hos karsilanacak taleplerinizin. Bu konuda yalniz olmadigimi biliyorum, cunku bir arkadasimin evinde de gordum boyle bir belali durum.  Internetten bir koli bir seyler almis yollamis bunlarin adresine birisi, o koliyi bir sekilde tr’a getirmelerini/yollamalarini bekliyor.  “Az ye de hamal tut!” demek lazim boylesine.

Neyse, iste boyle.  Insanlarin aradaki hukuku asan taleplerde bulunmasi bence yuzsuzluk ve buna maruz kalmak hic hos degil.  Son zamanlarda ayni yuzsuzlugu “face”book’ta da goruyoruz.  Insanlar burada arkadaslarinin hayatlarindaki gelismelerden haberdar oluyorlar, iletisiyorlar, paylasiyorlar, bunu birakip gitmek istemezler varsayimindan yola cikarak bize ait bilgileri onunla bununla paylasma sekillerine devamli yenilikler getiriyorlar.  Bir bakima haklilar, hic ilkokul arkadasi bulamamis olabilirim ama liseden, universiteden pek cok arkadasim ekli.  Mesafeler yuzunden gorusme, iletisme firsati bulamadigim kisiler nerede ne yapiyorlar bilebiliyorum kolayca sayesinde.  Ama facebook vazgecilmez mi?  Kac yildir aliskanlik oldugu dogru, ama vazgecilmez degil.  Ve su son gelismelerden sonra artik benim sinirlarimi bayagi bayagi zorladigini soyleyebilirim.

Bir kere ismimizin, profil fotomuzun, “fan”i olugumuz seylerin ve networklerimizin kamu bilgisi (herkese acik public information) olmasi ne demektir?  Hadi,insanlarin fb’a girip bizi aratip profilimize girip bu bilgileri -privacy/gizlilik ayarlarimiz maxta olsa bile- gorebilmelerini gectim, bu bilgileri diger anlasmali web sayfalariyla paylasmalari da nereden cikti?  FB uzerinde bazi bilgilerimin “public” olmasini kabul etmem, bu bilgileri git otomatik yelp.com, people.com gibi sayfalara gumus tepside sun benim itirazim yok anlamina gelmiyor ki? (Opt-out’u secince de bir sekilde ise yaramiyor nedense?)  Dur bakalim, “connections” ayagina bir takim yenilikler daha gelecekmis, bu gelen yeniliklerle bana ve arkadas listemdekilere kisitli oldugunu dusundugum bilgilere biraz daha burnunu soksun, o zaman veda zamaninin geldigine karar verebilirim.  Networklerimden ciktim, “pages”larimdan vazgectim, istegim disinda kamusal yapilan bilgilerimden ben vazgectim.  Ne bileyim, destekledigim seylerden (mesela kedi evleri projesi) kendimi ayirmak zoruma gitmis olsa da, kedi evlerini destekledigimi istegim disinda ona buna duyuran fb’a gicikligim agir basti.

Tavsiyem, fb privacy/gizlilik ayarlarina bir gidin, profilinizin herhangi birine nasil gorundugunu goseren bir dugme var ona tiklayin.  Sasirabilirsiniz.  Mesela birkac ay onceki bir duzenlemeyle -sozde gizlilik ayarlarinda kullaniciya daha cok kontrol sagliyorlardi- fotograf albumlerinizin hepsinin ayarlarini tek tek yapmaniz gerekiyor artik.  Bunu es gectiyseniz, aylardir albumleriniz default herkese acik.  Gerzekler, boyle bir duzenleme yaparken defaultu onceki ayar neyse ona ya da “sadece arkadaslarim”a getirmeyi dusunememis, “everybody” yapmislar (ya da kasitli bir secimdi bu, oyleyse yuh!).  Facebook da aramizdaki hukukun sinirlarini zorlayan taleplerde bulunuyor devamli ve bu yuzsuzlugu giderek daha fazla batiyor.

Yuzsuz insanlara son sozum su: cekirge bir ziplar, iki ziplar…

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s